Vakıf ve İbtidâ

Bir bakıştaVakıf Nedir?

Elif-Be derslerinin sonuncusunda vakıf (duruş) ve ibtidâ (yeniden başlama) konusunu işliyoruz. Önce dersin duası: 0:15

Vakıf durmak demektir: okuyuşa devam etmek niyetiyle bir kelimenin sonunda kısa bir süre sesi ve nefesi kesmek. Durmanın da kuralları vardır; tıpkı trafikte durmadan önce sinyal verip uygun bir yer bulmak gibi. 0:36

Nerelerde Durulur?

Âyet sonlarında, durak işaretlerinde ya da nefesimiz kesildiğinde herhangi bir kelimenin sonunda durabiliriz. Her âyetin sonunda durmak zorunda değiliz; nefesimiz yeterse âyetleri birleştirerek okuyabiliriz. 1:57

Âyet sonlarında durmak Peygamber Efendimizin (sav) sünnetidir; Kur’an’ı tane tane okur, âyet sonlarında dururdu. 2:59

Uzun âyetlerde durak işaretlerinde durabiliriz; durakta durduktan sonra kaldığımız yerden devam ederiz. Duraklar nefes uzunluğuna göre değil, Türkçedeki noktalama işaretleri gibi anlam bütünlüğüne göre konmuştur. Bazı mushaf nüshalarında durak yerleri farklı olabilir; bu, âlimlerin tercihlerinden kaynaklanır. 3:59 5:05

Nefes kesilse bile kelime bölünmez; bölünürse kelime ayrı iki kelimeymiş gibi algılanabilir. Kur’an’da durulması farz ya da haram olan bir vakıf yeri yoktur; dikkat edilmesi gereken, durma kurallarıdır. 6:45 8:16

Duruşta son harekelerKelime Sonunda Duruş Kuralları

Bir kelimenin sonunda durduğumuzda son harfin harekesinde değişiklikler olur. Kelime yazıldığı gibi değil, bu kurallara göre okunur; yazılış değişmez. 8:37

Kural 1: Tek Hareke Cezme Dönüşür

Son harfte tek hareke (üstün, esre ya da ötre) varsa, durulunca bu hareke cezime dönüşür ve cezimle durulur. Fâtiha sûresinin âyet sonları buna örnektir. 9:05

Sonu şeddeli kelime: Yine cezimle durulur ama şeddenin varlığı hissedilecek şekilde, vurgulu bir cezimle. Tebbet sûresinin ilk âyetinin son kelimesi وَتَبَّ buna örnektir. 13:49

Kural 2: İki Esre ve İki Ötre

Son harfte iki esre ya da iki ötre varsa da cezimle durulur. İhlâs sûresinin ilk âyetinde son harf bir kalkale harfi olduğu için cezimle dururken sesi yansıtılır. 14:50

Kural 3: İki Üstün Uzatılır

İki üstünle biten kelimede üstünlerden biri düşer. Sonraki ا (elif) artık iki üstünün desteği olmaktan çıkar ve med harfi olur; bu yüzden elif üzerinde bir elif miktarı uzatılarak durulur. 16:36

Kural 4: ة (Yuvarlak Te)

Kelimenin sonunda ة (yuvarlak te) varsa, durulunca cezimli هْ olarak okunur: hem harf değişir hem de hareke cezme dönüşür. Te harfinin iki hâli vardır: ت (açık te) ve kelime sonunda gelen ة (yuvarlak te). 17:50

Kural 5–6: Son Harf Med Harfi ya da Cezimli

Kelimenin son harfi bir med harfiyse ya da cezimliyse hiçbir değişiklik yapılmaz; kelime yazıldığı gibi okunur. Med harfi üzerinde uzatılarak, cezimli harfte cezimle durulur. Kısaca: kelime sâkin bitiyorsa olduğu gibi durulur. 19:43 21:00

Kural 7: Harekeli و (Vâv) ve ي (Ye)

Kelime harekeli bir و (vâv) ya da ي (ye) ile bitiyor ve bu harften önce kendi cinsinden hareke (vâv için ötre, ye için esre) bulunuyorsa, durulunca vâv ya da ye harekesini yitirir ve med yapılarak bir elif miktarı uzatılır. 21:58

Yeniden başlamakİbtidâ

İbtidâ başlamak demektir: Kur’an okumaya başlamaya ya da durduktan sonra okuyuşa devam etmeye ibtidâ denir. Âyet sonunda ya da durakta durduysak kaldığımız yerden devam ederiz. Nefesimiz kesildiği için âyet sonu ya da durak olmayan bir yerde durduysak, harekeli ve anlama uygun bir kelimeden geri alarak devam ederiz; anlamı bilmiyorsak bir, iki ya da üç önceki kelimeden. 25:04

Alıştırmalar

Videoda öğrendiğimiz kurallar iki alıştırmayla uygulanıyor. Önce Haşr sûresinin 22–24. âyetleri okunuyor; her duruşta son harekenin nasıl değiştiğine dikkat edin. 26:51

Sonra Bakara sûresinin son iki âyeti (Âmene’r-Rasûlü) okunuyor; bu kez âyet sonları ve duraklar dışında da durulup ibtidâ yapılıyor. 31:07

Bu dersle Elif-Be derslerini tamamladık. Etkileşimli derslerde bütün konuları kendi hızınızda tekrar edebilirsiniz.

Ders videosuVideo

Konunun tamamını ve harflerin okunuşunu ders videosunda izleyip dinleyebilirsiniz.

Vakıf ve İbtidâ — Elif-Be Dersleri 14

00:00Giriş 00:15Dersin Duası 00:36Vakıf Nedir? 01:57Nerelerde Durulur? 02:59Ayet Sonunda Durmak Sünnettir 03:59Duraklarda Durmak 05:05Duraklar Anlama Göre Konur 06:10Nüsha Farkları 06:45Kelimenin Ortasında Durulmaz 08:16Farz ya da Haram Vakıf Yoktur 08:37Duruşta Son Harekeler 09:05Kural 1: Tek Hareke Cezme Dönüşür 13:49Sonu Şeddeli Kelime 14:50Kural 2: İki Esre ve İki Ötre 16:36Kural 3: İki Üstün Uzatılır 17:50Kural 4: Yuvarlak Te 19:43Kural 5: Son Harf Med Harfi 21:00Kural 6: Sonu Cezimli 21:58Kural 7: Harekeli Vav ve Ye 25:04İbtidâ: Yeniden Başlamak 26:51Alıştırma: Haşr 22–24 31:07Alıştırma: Âmene'r-Rasûlü 36:44Kapanış

Etkileşimli videoyu aç →

KaynakDers Notları

Kurs paneline kayıt olarak ders kaynaklarına (PDF) ve daha fazla içeriğe ulaşabilirsiniz.