Cezim (Sükûn)

Bir bakıştaCezim (Sükûn) Nedir?

Bu derste cezim işaretini öğreniyoruz; diğer adı sükûndur. Önce dersin duası: 0:16

Cezim bir hareke değil, yardımcı bir işarettir. Hareke almamış bir harfin üzerine gelir ve o harfi kendinden önceki harekeli harfe bağlar. Harekelerimiz üç taneydi: üstün, esre ve ötre; cezim bunlardan biri değildir. 0:41

Örnek: Cezimli Harf Bağlanır

Harekesi olmayan bir harfi tek başına okuyamayız. Cezimli bir harfi okuyabilmek için önüne harekeli bir harf gerekir. Aşağıdaki örnekte önce harekeli ا (elif) okunur, cezimli ب ise ona bağlanır; harfin sesinde durulur. 1:24

Videodaki benzetmeyle: hareke bir arabanın gaz pedalı gibidir, sese akış verir. Cezim ise fren gibidir; harfin adının ilk sesinde durmamızı sağlar. 3:02

Sâkin Harf

Üzerinde cezim olan harfe sâkin harf denir. Hareke almamış ا, و ve ي harfleri de sâkin sayılır. Bu kavramlar tecvid derslerinde sıkça karşımıza çıkacak. 3:50

Bunun sebebi açıktır: harekesi olmayan bir harf tek başına okunamaz, bu yüzden kelimeye cezimli bir harfle başlanamaz. 4:37

Genel kuralCezimli Harfin Sesi Yansıtılmaz

Genel kural şudur: cezimli harflerin sesi yansıtılmaz, harfin sesinde kesilir. Örneğin cezimli ل (lâm) okunurken dil damaktayken ses kesilir; dil çekilirken sese bir yankı, bir “gölge ses” eklenmez. Bu yankıya kalkale diyoruz. 5:27

Sık yapılan hata: Fâtiha sûresinin ilk kelimesi اَلْحَمْدُ okunurken farkında olmadan cezimli harflere hareke verilir ya da sesleri yansıtılır. Cezimli lâm ve م (mîm) yansıtılmadan, önceki harfe bağlanarak okunmalıdır. 7:17

İstisnaKalkale Harfleri

Bu kuralın bir istisnası vardır. Beş harf cezimliyken sesleri yansıtılarak okunur; bunlara kalkale harfleri denir. Kalkale “yansıtma” demektir. Kolay ezberlemek için beş harf iki kelimede birleştirilir: قُطْبُ جَدٍّ (kutbu cedd). 7:49

Kalkale Neden Yapılır?

Kur’an’ı dinleyen biri, okuyanı görmese bile hangi harfin okunduğunu kolayca anlayabilmelidir; harflerde tereddüt olursa anlam değişebilir. Kalkale harfleri dışındaki yirmi üç harf yansıtılmadan okunduğunda bile hangi harf olduğu kolayca anlaşılır. 9:21

Videodaki ilk deneyde kalkale harfi olmayan harfler yansıtılmadan okunuyor ve hangisi olduğu hemen anlaşılıyor. 10:42

İkinci deneyde kalkale harfleri yansıtılmadan okunuyor; hangi harfin okunduğu anlaşılmıyor, çünkü bu harflerin mahreçleri birbirine ve başka harflere yakındır. Aynı harf kalkale ile okununca tereddüt ortadan kalkıyor. İşte kalkale bu yüzden yapılır. 13:02

Hepsi bir aradaCezimli Harf Okumaları

Cezimli harfler tek başına okunamadığı için her birinin önüne üstünlü bir ا (elif) getirildi. Kalkale harflerini yansıtarak, diğerlerini yansıtmadan okuyun. Hocamızın okuyuşunu videoda dinleyebilirsiniz. 17:25

YansıtılmazKalkale harfi: yansıtılır

Kelime Okumaları ve Fâtiha’dan Örnekler

Videoda cezimli kelimeler hece hece okunuyor. Önce siz okuyun, sonra hocamızı dinleyin. 19:33

Dersin sonunda, hepimizin ezbere bildiği Fâtiha sûresindeki cezimli kelimelerden örnekler okunuyor: 22:07

Ders videosuVideo

Konunun tamamını ve harflerin okunuşunu ders videosunda izleyip dinleyebilirsiniz.

Cezim (Sükûn) — Elif-Be Dersleri 07

00:00Giriş 00:16Dersin Duası 00:41Cezim Nedir? 01:24Örnek: أَبْ 03:02Hareke Gaz, Cezim Fren 03:50Sakin Harf 04:37Cezimli Harf Kelime Başında Olmaz 05:27Genel Kural: Cezimli Harfin Sesi Yansıtılmaz 07:17Sık Yapılan Hata: اَلْحَمْدُ 07:49İstisna: Kalkale Harfleri 09:21Kalkale Neden Yapılır? 10:42Deney: Kalkalesiz Harfler Karışmaz 13:02Deney: Kalkale Harfleri Yansıtılmazsa Karışır 17:25Cezimli Harf Okumaları 19:33Kelime Okumaları 22:07Fatiha'dan Cezimli Kelimeler 22:50Kapanış

Etkileşimli videoyu aç →

KaynakDers Notları

Kurs paneline kayıt olarak ders kaynaklarına (PDF) ve daha fazla içeriğe ulaşabilirsiniz.