Elif-Be · 1. Ders
Kur’an Alfabesi
Kur’an’ı oluşturan yirmi sekiz harf الْحُرُوفُ
Kur’an okumaya ilk adım: yirmi sekiz harfi adlarıyla tanıyor; kalın, ince ve peltek harfleri, mahreç ve sıfat kavramlarını ve harfi okumak için neden harekeye ihtiyaç olduğunu öğreniyoruz.
اِقْرَاْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذٖى خَلَقَ
Yaratan Rabbinin adıyla oku.
Alak · 1
Bir bakıştaKur’an Alfabesi Nedir?
Kur’an-ı Kerim’i oluşturan harflerin tamamına Kur’an alfabesi diyoruz. Bunlar aslında Arap alfabesinin harfleridir; Arapça, Kur’an-ı Kerim ile şeref bulduğu ve değer kazandığı için bu harflere “Kur’an alfabesi” demeyi tercih ediyoruz. 1:31
Kur’an’ın tamamı bu harflerden oluşur. Harfleri ve onlarla ilgili temel bilgileri iyi öğrenen kişi, Kur’an okumanın ilk ve en önemli adımını atmış olur. Bu ders, harflerle ilgili hiçbir şey bilmeyen, sıfırdan başlayan birinin durumu gözetilerek hazırlandı. 1:14
Her Dersin Başında Okunan Dua
Bütün derslerimize, Rabbimizden kolaylık dileyen kısa bir duayla başlıyoruz: 0:42
رَبِّ يَسِّرْ وَلَا تُعَسِّرْ رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ
“Rabbim! Kolaylaştır, zorlaştırma. Hayırlısıyla tamamına erdir.”Yirmi Sekiz Harf
Kur’an alfabesi yirmi sekiz harften oluşur. Bazı kaynaklar لا (lâmelif) harfini ayrı sayarak alfabeyi yirmi dokuz harf olarak verir. Oysa لا (lâmelif), adından da anlaşılacağı gibi ل (lâm) ile ا (elif) harflerinin birleşmesidir; bu yüzden ayrı bir harf sayılmaz. 2:35
Yirmi sekiz harften yedisi kalın, yirmi biri ince okunur. Üç harf ise peltek okunur. Kalın ve ince okumanın uygulamasını harekelerle birlikte sonraki derslerde göreceğiz; şimdilik hangi harflerin kalın, hangilerinin peltek olduğunu tanımamız yeterli. 3:05
Adlarıyla tanışKur’an Alfabesinin Harfleri
Aşağıda yirmi sekiz harfi adlarıyla birlikte görüyorsunuz. Harfler sağdan sola dizilir. Harekesi olmayan bir harf okunamaz ama adı söylenebilir; bu derste harflerin adlarıyla tanışıyoruz. 12:58
Kalın okunan harfler: خ ص ض ط ظ غ ق (sağdan sola: Hı, Sâd, Dâd, Tı, Zı, Gayn, Kâf). Kalın okumanın nasıl yapıldığını hareke okuma dersinde daha net göreceğiz. 15:29
Kalın okunan harfler (İsti’lâ harfleri), tecvid ilminin en önemli otoritesi kabul edilen İbnü’l-Cezerî’nin el-Mukaddimetü’l-Cezeriyye adlı eserinde akılda kolay kalması için خُصَّ ضَغْطٍ قِظْ terkibinde birleştirilmiştir.
Dikkat: ر (râ) kalın harflerden değildir; ancak üstün ve ötre harekesi aldığında kalın okunur. Bu inceliğe ilerleyen derslerde ayrıca değineceğiz. 16:34
Peltek okunan harfler: ث ذ ظ (sağdan sola: Se, Zel, Zı). Bir harfi peltek okumak için dil, ön dişlerin arasında tutulur. ظ, hem kalın hem peltek okunan tek harftir. 16:54
Videonun sonunda harflerin adları karışık sırayla söyleniyor; her birinin hangi harf olduğunu tahmin ederek kendinizi deneyebilirsiniz. 18:40
Harfin sesiMahreç ve Sıfat
Kur’an harflerinden bazılarının sesinin Türkçede karşılığı yoktur; bu sesleri kendi başına öğrenmek ve doğru çıkarabilmek gerekir. Bir harfin sesinin çıktığı yere mahreç denir. Bu kavramı ilerleyen derslerde sıkça kullanacağız. 4:02
Bir örnekle görelim: س (sîn), ث (se) ve ص (sâd) birbirinden bağımsız üç harftir; ama Türkçede üçü de “s” ile yazılır. Türkçedeki “s” yalnızca Sîn harfinin sesini tam olarak karşılar, diğer ikisinin sesi Türkçede yoktur. Üç farklı sesi tek bir Türkçe harfle karşılamak, okuma hatalarının temel kaynağıdır. 4:43
Bu harfleri birbirinden ayıran şey, her birinin kendine has özelliğidir. Harfleri birbirinden ayıran bu özelliklere sıfat denir: س keskin, ث peltek, ص kalın okunur. Bir harfi kendi sıfatıyla okumak, onun mahrecini doğru çıkarmak demektir. 5:59
Peltek okumak için dil, ön dişlerin arasında tutularak ses çıkarılır. Kalın okumak için ise ses kalınlaştırılır. Bu iki farkı videoda karşılaştırmalı olarak dinleyebilirsiniz. 7:01
Okumanın anahtarıHarfin Adı ve Hareke
Harfler yalın hâlleriyle okunamaz; yalnızca adları söylenebilir. Harfin adını söylemek ile onu okumak farklı şeylerdir. Örneğin ا harfine “elif” demek, onun yalnızca adını söylemektir; onu okumak değildir. 7:57
Harfleri okuyabilmek için hareke denilen sembollere ihtiyaç vardır. Harekelerin neler olduğunu ve harfi nasıl okuttuğunu bir sonraki dersimizde göreceğiz. 8:42
Türkçeden bir örnek: “s” harfi tek başına okunamaz; yanına “u” harfi gelince birlikte okunur ve “su” kelimesi ortaya çıkar. Kur’an harflerinde de durum aynıdır: س harfinin adı “sîn”dir; ona yalnızca “sîn” demek onu okumak değildir. Harfin üzerine ötre harekesi gelince ötre harfe “u” sesini katar ve harf artık okunabilir. 9:16
Harften kelimeyeHarfler Kelimeyi Oluşturur
Harfler, kelimeleri oluşturan sembollerdir; tek başlarına bir anlam taşımazlar. Türkçede “o”, “k” ve “u” harfleri tek başına bir şey ifade etmez; ama belli bir sırayla yan yana geldiklerinde “oku” kelimesi ortaya çıkar. 10:46
Kur’an harflerinde de aynısı geçerlidir: ك, ت ve ب harfleri tek başlarına bir anlam taşımaz. Bu üç harf belli bir sırayla birleşince “yazdı” anlamına gelen kelimeyi oluşturur. 11:19
Kelimeyi oluştururken harfler birbirine bitişir ve yazılış şekilleri değişebilir. Bir harf kelimenin başında, ortasında ya da sonunda bulunduğunda farklı yazılabilir: yukarıdaki kelimede ت kelimenin ortasında yer aldığı için bir çentik üzerinde iki nokta hâlini alır, ب ise kelimenin sonunda olduğu için şeklini büyük ölçüde korur. Harflerin yazılış şekillerini ilerleyen derslerde ayrıntılı olarak göreceğiz. 11:44
Ders videosuVideo
Konunun tamamını ve harflerin adlarının söylenişini ders videosunda izleyip dinleyebilirsiniz.
PekiştirElif-Be Bilgi Kartları
Kartları çevirerek bu dersin temel bilgilerini tazeleyin.
KaynakDers Notları
Kurs paneline kayıt olarak ders kaynaklarına (PDF) ve daha fazla içeriğe ulaşabilirsiniz.
Ders notları (PDF)Konuyu okuyup anladıysanız işaretleyin; panelde ilerlemenize işlenir.
DAHA FAZLASI ONLINE KURSTA!
KAYDOL VE HEMEN BAŞLA!
Kur’an okumayı harflerden başlayarak düzenli bir müfredat kapsamında, kazanım odaklı etkinliklerle öğren. Dilediğin zaman, kendi hızında. Kurs sonunda da sertifikanı al! Kur’an Mektebim Online Kur’an Okulu seni bekliyor. Hazırsan başla!
KAYIT OL